بیس چیست، راه‌حل مقیاس‌پذیری لایه ۲ اتریوم از کوین‌بیس؟

آزادسازی پتانسیل اتریوم: بررسی عمیق بیس (Base)، راهکار لایه ۲ کوین‌بیس

رشد فزاینده اپلیکیشن‌های غیرمتمرکز (dApps) و علاقه روزافزون به فناوری بلاکچین، چالش بزرگی را برای پلتفرم پیشرو در زمینه قراردادهای هوشمند، یعنی اتریوم، نمایان کرده است: مقیاس‌پذیری. اگرچه اتریوم امنیت و غیرمتمرکز بودن بی‌نظیری را ارائه می‌دهد، اما ظرفیت محدود پردازش تراکنش‌ها و کارمزدهای اغلب بالای تراکنش (Gas fees) می‌تواند مانع از پذیرش گسترده و سرکوب نوآوری شود؛ به‌ویژه برای اپلیکیشن‌هایی که به تعاملات مکرر و کم‌هزینه نیاز دارند. برای رفع این تنگناهای حیاتی، راهکارهای مختلف مقیاس‌پذیری که در مجموع به عنوان «لایه ۲» (L2) شناخته می‌شوند، پدید آمده‌اند. در این میان، «بیس» (Base) که توسط صرافی بزرگ ارز دیجیتال کوین‌بیس (Coinbase) توسعه یافته است، به عنوان یک اقدام استراتژیک برای وارد کردن میلیون‌ها کاربر جدید به اکوسیستم غیرمتمرکز، برجسته است.

بیس یک بلاکچین لایه ۲ اتریوم است که با دقت برای افزایش مقیاس‌پذیری، کاهش چشمگیر هزینه‌های تراکنش و بهبود دسترسی به dAppها طراحی شده است. با پردازش تراکنش‌ها در خارج از زنجیره اصلی اتریوم (لایه ۱) و ارسال دوره‌ای اثبات‌های تجمیع‌شده به آن، بیس از تضمین‌های امنیتی اتریوم بهره می‌برد و در عین حال محیطی بسیار کارآمدتر را برای کاربران و توسعه‌دهندگان فراهم می‌کند. این ابتکار نشان‌دهنده تعهد جدی یک نهاد متمرکز بزرگ مانند کوین‌بیس به آینده غیرمتمرکز است که هدف آن پر کردن شکاف بین امور مالی سنتی و دنیای آن‌چین (On-chain) است.

فناوری محوری: رول‌آپ‌های خوش‌بینانه و سازگاری با EVM

در قلب چارچوب عملیاتی بیس، یک تکنیک مقیاس‌پذیری پیشرفته به نام رول‌آپ‌های خوش‌بینانه (Optimistic Rollups) قرار دارد. این روش برای افزایش قابل توجه ظرفیت تراکنش‌ها و کاهش کارمزدها با اجرای تراکنش‌ها در خارج از زنجیره، دسته‌بندی آن‌ها و سپس ارسال خلاصه فشرده‌ای از این تراکنش‌ها به شبکه اصلی اتریوم طراحی شده است. اصطلاح «خوش‌بینانه» به این فرض اشاره دارد که تمام تراکنش‌های پردازش شده در خارج از زنجیره به طور پیش‌فرض معتبر هستند. این رویکرد خوش‌بینانه فرآیند را تسهیل می‌کند، اما به مکانیزمی برای به چالش کشیدن تراکنش‌های احتمالی متقلبانه نیز نیاز دارد.

در اینجا نحوه عملکرد رول‌آپ‌های خوش‌بینانه شرح داده شده است:

• اجرای خارج از زنجیره (Off-chain): تراکنش‌های کاربران به جای اجرای مستقیم روی شبکه اصلی و شلوغ اتریوم، در شبکه لایه ۲ بیس پردازش می‌شوند. این امر سرعت را به شدت افزایش داده و بار محاسباتی لایه ۱ را کاهش می‌دهد.
• دسته‌بندی و فشرده‌سازی: یک نهاد تعیین‌شده به نام سکوئنسر (Sequencer)، چندین تراکنش را جمع‌آوری کرده، آن‌ها را در یک دسته (Batch) قرار می‌دهد، داده‌ها را فشرده می‌کند و سپس یک تعهد رمزنگاری‌شده (State Root) از این دسته را در شبکه اصلی اتریوم منتشر می‌کند. این تعهد واحد نماینده صدها یا هزاران تراکنش فردی است که به طور قابل توجهی در هزینه‌های گس لایه ۱ صرفه‌جویی می‌کند.
• فرض خوش‌بینانه و اثبات تقلب (Fraud Proofs): اصل اساسی این است که این دسته‌ها بدون نیاز به اثبات رمزنگاری فوری و پرهزینه (مانند رول‌آپ‌های با دانش صفر یا ZK-Rollups) معتبر فرض می‌شوند. در عوض، یک «دوره چالش» (معمولاً ۷ روز) وجود دارد. در این مدت، هر کسی می‌تواند در صورت شناسایی تراکنش نامعتبر یا تغییر وضعیت اشتباه در یک دسته، یک «اثبات تقلب» به شبکه اصلی اتریوم ارائه دهد.
• تأخیر در برداشت: اگر اثبات تقلب با موفقیت در لایه ۱ ارائه و تأیید شود، دسته نامعتبر بازگردانده شده و سکوئنسر مسئول جریمه می‌شود. این مکانیزم چالش، در عین حال که برای امنیت حیاتی است، باعث ایجاد تأخیر برای کاربرانی می‌شود که قصد دارند دارایی‌های خود را از بیس به لایه ۱ اتریوم بازگردانند، زیرا وجوه باید در طول دوره چالش قفل بمانند تا امکان حل اختلافات احتمالی وجود داشته باشد.

سازگاری با EVM یکی دیگر از ارکان طراحی بیس است که مزایای قابل توجهی را برای توسعه‌دهندگان و کاربران ارائه می‌دهد. EVM مخفف ماشین مجازی اتریوم (Ethereum Virtual Machine)، محیط اجرای قراردادهای هوشمند در اتریوم است. با سازگاری با EVM، بیس اطمینان حاصل می‌کند که:

• آشنایی توسعه‌دهندگان: توسعه‌دهندگان می‌توانند از همان زبان‌های برنامه‌نویسی (مانند Solidity)، ابزارها (مانند Hardhat و Truffle) و قراردادهای هوشمند موجود که برای لایه ۱ اتریوم استفاده می‌کنند، بهره ببرند. این امر مانع ورود به بیس را به شدت کاهش داده و به dAppهای موجود اجازه می‌دهد تا بدون مهندسی مجدد گسترده، به راحتی به بیس مهاجرت کرده یا اپلیکیشن‌های جدید را در آن مستقر کنند.
• تجربه کاربری: کاربران می‌توانند با استفاده از کیف پول‌های اتریوم موجود خود (مانند MetaMask) با dAppهای روی بیس تعامل داشته باشند و تجربه آشنا و یکسانی را حفظ کنند.
• قابلیت همکاری: این ویژگی باعث یکپارچگی بی‌وقفه با اکوسیستم گسترده‌تر اتریوم، از جمله ابزارها، کتابخانه‌ها و زیرساخت‌های مختلف می‌شود.

علاوه بر این، بیس دردسترسی داده‌ها (Data Availability) را با انتشار نسخه فشرده داده‌های تراکنش در لایه ۱ اتریوم به صورت «Calldata» تضمین می‌کند. این امر حیاتی است زیرا به هر کسی اجازه می‌دهد وضعیت لایه ۲ را بازسازی و تراکنش‌ها را تأیید کند، که پیش‌نیاز ارائه اثبات تقلب و حفظ یکپارچگی رول‌آپ خوش‌بینانه است. بدون در دسترس بودن داده‌ها، اثبات تقلب غیرممکن خواهد بود و مدل امنیتی به خطر می‌افتد.

پایه‌های معماری: OP Stack و یکپارچگی اکوسیستم

بیس از صفر ساخته نشده است؛ این شبکه از OP Stack بهره می‌برد، که یک چارچوب توسعه متن‌باز و ماژولار است که توسط Optimism (یکی دیگر از راهکارهای پیشرو لایه ۲ اتریوم) ایجاد شده است. این انتخاب استراتژیک چندین مزیت کلیدی دارد:

• زیرساخت امتحان‌پس‌داده: با ساختن بر روی OP Stack، بیس از یک کدبیس قوی، حسابرسی‌شده و مدام در حال اصلاح ارث می‌برد که پیش از این امنیت ارزش قابل توجهی را در شبکه Optimism تأمین کرده است. این امر توسعه را تسریع کرده و امنیت را از روز اول افزایش می‌دهد.
• ماژولار بودن و انعطاف‌پذیری: OP Stack اجازه می‌دهد تا اجزای مختلف مانند محیط اجرا، لایه تسویه و لایه در دسترس بودن داده‌ها سفارشی‌سازی شوند. این ماژولار بودن بیس را قادر می‌سازد تا شبکه خود را با نیازهای خاص سازگار کند و در عین حال از استانداردهای مشترک بهره‌مند شود.
• چشم‌انداز «سوپرچین» (Superchain): پذیرش OP Stack توسط بیس، آن را به بخشی از ابتکار گسترده‌تر «سوپرچین» تبدیل می‌کند. سوپرچین چشم‌اندازی برای شبکه‌ای از لایه ۲های متصل‌به‌هم است که همگی با استفاده از OP Stack ساخته شده‌اند و می‌توانند به طور یکپارچه با هم ارتباط برقرار کرده و در امنیت سهیم شوند. این یک اکوسیستم واحد و ترکیب‌پذیر ایجاد می‌کند که در آن دارایی‌ها و اطلاعات می‌توانند آزادانه بین زنجیره‌های مختلف OP حرکت کنند و آینده‌ای چندزنجیره‌ای، قدرتمندتر و مقیاس‌پذیرتر را برای اتریوم رقم بزنند.

اجزای کلیدی در معماری بیس:

1. مکانیزم‌های پل زدن (Bridging): برای اینکه کاربران با بیس تعامل داشته باشند، باید دارایی‌های خود (مانند ETH یا توکن‌های ERC-20) را از شبکه اصلی اتریوم به بیس و بالعکس منتقل کنند. این کار توسط یک پل امن تسهیل می‌شود که وجوه را در لایه ۱ قفل کرده و توکن‌های معادل را در لایه ۲ ضرب می‌کند. به همین ترتیب، برداشت وجوه از بیس به لایه ۱ شامل سوزاندن توکن‌ها در لایه ۲ و باز کردن وجوه مربوطه در لایه ۱ پس از پایان دوره چالش خوش‌بینانه است.
2. سکوئنسر (Sequencer): این یک جزء حیاتی است که مسئول جمع‌آوری، ترتیب‌بندی و دسته‌بندی تراکنش‌ها در بیس است. سپس سکوئنسر این داده‌ها را فشرده کرده و به صورت دوره‌ای ریشه وضعیت (State Root) را به لایه ۱ اتریوم ارسال می‌کند. در ابتدا، بیس با یک سکوئنسر متمرکز که توسط کوین‌بیس مدیریت می‌شود، فعالیت می‌کند. در حالی که این کار اجازه ترتیب‌بندی کارآمد و پیش‌بینی‌بذیر تراکنش‌ها را می‌دهد، اما درجه‌ای از ریسک تمرکز را معرفی می‌کند. کوین‌بیس علناً تعهد خود را برای تمرکززدایی تدریجی سکوئنسر در طول زمان اعلام کرده است تا با استفاده از سکوئنسرهای متعدد و مستقل، مقاومت در برابر سانسور و استحکام شبکه را افزایش دهد.
3. امنیت و اثبات: امنیت شبکه بیس در نهایت به لایه ۱ اتریوم متکی است. سیستم بر توانایی کاربران یا شرکت‌کنندگان تعیین‌شده برای ایجاد و ارسال اثبات‌های تقلب به لایه ۱ در صورت وقوع تغییر وضعیت نامعتبر در بیس تکیه دارد. این اثبات‌ها سپس توسط قراردادهای هوشمند لایه ۱ تأیید می‌شوند که می‌توانند سکوئنسرهای مخرب را جریمه کرده و وضعیت صحیح را اعمال کنند.

منطق استراتژیک کوین‌بیس: پیشران پذیرش عمومی

تصمیم کوین‌بیس برای راه‌اندازی بیس صرفاً یک تلاش فنی نیست؛ بلکه یک حرکت استراتژیک عمیق با هدف تحقق چشم‌انداز بلندمدت شرکت برای جذب «یک میلیارد کاربر بعدی» به اقتصاد کریپتو است. با توسعه بیس، کوین‌بیس به چندین جنبه حیاتی می‌پردازد:

• کاهش موانع ورود: کارمزدهای بالای گس و زمان کند تراکنش در لایه ۱ اتریوم بازدارنده‌های بزرگی برای کاربران جدید هستند. بیس محیطی را فراهم می‌کند که در آن تراکنش‌های روزمره، ریزتراکنش‌ها و تعاملات پیچیده dApp مقرون‌به‌صرفه و آنی می‌شوند و مانع اصلی پذیرش انبوه را از بین می‌برد.
• یکپارچه‌سازی وب۳ در محصولات اصلی: کوین‌بیس قصد دارد بیس را مستقیماً در مجموعه گسترده محصولات خود، از جمله صرافی، کیف پول و ابزارهای مختلف توسعه‌دهنده، ادغام کند. این یکپارچگی بی‌وقفه می‌تواند به کاربران اجازه دهد تا به راحتی از طریق حساب‌های کوین‌بیس خود به dAppهای ساخته شده روی بیس دسترسی داشته باشند و مرز بین پلتفرم‌های متمرکز و پروتکل‌های غیرمتمرکز را کمرنگ کنند.
• پرورش یک اکوسیستم dApp پویا: با ارائه یک پلتفرم مقیاس‌پذیر و مناسب برای توسعه‌دهندگان، کوین‌بیس قصد دارد جامعه پرشوری از سازندگان را به بیس جذب کند. این شامل ارائه منابع، کمک‌های مالی و ایجاد محیطی مساعد برای نوآوری است که در نهایت منجر به طیف غنی‌تر و متنوع‌تری از dAppها برای کاربران می‌شود.
• فرصت‌های درآمدزایی: اگرچه بیس خود توکن بومی ندارد و کوین‌بیس اعلام کرده که قصدی برای عرضه آن ندارد، اما موفقیت بیس می‌تواند به طور غیرمستقیم از طریق افزایش حجم تراکنش‌ها در پلتفرم (برای ورود سرمایه)، افزایش تعامل کاربران و جریان‌های درآمدی احتمالی از خدمات زیرساختی یا مشارکت با dAppها به نفع کوین‌بیس باشد.
• حمایت از تمرکززدایی: با وجود اینکه کوین‌بیس یک نهاد متمرکز است، سرمایه‌گذاری آن در یک راهکار مقیاس‌پذیری لایه ۲ نشان‌دهنده باور این شرکت به آینده بلندمدت فناوری غیرمتمرکز و نقش آن در ساخت زیرساخت‌های لازم برای آن آینده است.

موارد استفاده و اکوسیستم در حال گسترش

بنیان فنی قوی بیس و حمایت استراتژیک کوین‌بیس، آن را به پلتفرمی همه‌کاره برای طیف گسترده‌ای از دسته‌های dApp تبدیل کرده است. هزینه‌های پایین تراکنش و افزایش سرعت، امکاناتی را فراهم می‌کند که پیش از این در لایه ۱ اتریوم از نظر اقتصادی توجیه‌پذیر نبودند:

• امور مالی غیرمتمرکز (DeFi):
  • تبادلات و معامله: تبادل توکن سریع‌تر و ارزان‌تر در صرافی‌های غیرمتمرکز (DEX).
  • وام‌دهی و وام‌گیری: کاهش کارمزدها برای تعامل با پروتکل‌های وام‌دهی، که وام‌های کوچک و بازپرداخت آن‌ها را توجیه‌پذیر می‌کند.
  • کشت سود (Yield Farming): مشارکت کارآمدتر در استراتژی‌های تجمیع سود.
  • انتقال استیبل‌کوین‌ها: انتقال جهانی و مقرون‌به‌صرفه استیبل‌کوین‌ها که پرداخت‌های فرامرزی را تسهیل می‌کند.
• توکن‌های غیرمثلی (NFT) و گیمینگ:
  • ضرب (Minting) مقرون‌به‌صرفه: هزینه‌های به مراتب کمتر برای هنرمندان و سازندگان جهت ضرب NFTها.
  • تجارت فعال: امکان حجم بالای فروش ثانویه NFT بدون کارمزدهای گزاف گس.
  • دارایی‌های درون بازی: تسهیل انتقال سریع و ارزان آیتم‌های درون بازی، که درها را به روی بازی‌های بلاکچینی پویاتر باز می‌کند.
  • بازی برای کسب درآمد (P2E): پایداری بیشتر مدل‌های P2E با کاهش هزینه‌های تراکنش مربوط به کسب و خرج پاداش‌های درون بازی.
• اپلیکیشن‌های اجتماعی غیرمتمرکز:
  • ریزپرداخت‌ها و انعام: امکان انتقال مبالغ ناچیز برای سازندگان محتوا یا مشارکت‌های اجتماعی.
  • شبکه‌های اجتماعی غیرمتمرکز: کاهش هزینه پست گذاشتن، لایک کردن یا تعامل در پلتفرم‌های اجتماعی مبتنی بر بلاکچین.
  • هویت و اعتبار: تسهیل ایجاد و مدیریت سیستم‌های هویت و اعتبار آن‌چین.
• کاربردهای سازمانی و دنیای واقعی:
  • مدیریت زنجیره تأمین: ردیابی کالاها و تأیید داده‌ها به صورت کارآمدتر.
  • فروش بلیط و مدیریت رویداد: صدور و انتقال امن بلیط‌ها با هزینه کم.
  • بازارهای داده: امکان خرید و فروش کارآمد داده‌ها.

اکوسیستم بیس رشد سریعی را تجربه کرده است و پروتکل‌های مختلفی بلافاصله پس از راه‌اندازی در آن مستقر شده‌اند. این شامل صرافی‌های غیرمتمرکز، پلتفرم‌های وام‌دهی، بازارهای NFT و dAppهای آزمایشی جدیدی است که از مقیاس‌پذیری ارتقا یافته بهره می‌برند. سهولت مهاجرت به دلیل سازگاری با EVM به dAppهای تثبیت‌شده اتریوم اجازه داده تا دامنه فعالیت خود را به بیس گسترش دهند، در حالی که پروژه‌های جدیدی را که اولویت آن‌ها بهره‌وری هزینه و سرعت است نیز جذب کرده است.

امنیت، مسیر تمرکززدایی و چشم‌انداز آینده

اگرچه بیس بخش زیادی از امنیت خود را از طریق رول‌آپ‌های خوش‌بینانه از لایه ۱ اتریوم به ارث می‌برد، اما مدل تمرکززدایی آن، به ویژه در مورد سکوئنسر، جنبه‌ای در حال تکامل است.

بررسی مدل امنیتی:

• اتکا به لایه ۱ اتریوم: تضمین نهایی امنیت بیس از شبکه اصلی اتریوم می‌آید. ریشه‌های وضعیت و اثبات‌های تقلب در لایه ۱ تسویه می‌شوند، به این معنی که هرگونه حل اختلاف یا اجرای وضعیت صحیح در لایه پایه اتریوم که بسیار امن و غیرمتمرکز است، رخ می‌دهد.
• اثبات تقلب: دوره چالش و مکانیزم اثبات تقلب حیاتی هستند. تا زمانی که شرکت‌کنندگان صادقی وجود داشته باشند که شبکه را نظارت کنند و قادر به ارسال اثبات تقلب باشند، یکپارچگی تراکنش‌های بیس حفظ می‌شود.
• در دسترس بودن داده‌ها: ارسال داده‌های تراکنش به صورت calldata به لایه ۱ برای اینکه هر کسی بتواند مستقلاً وضعیت لایه ۲ را تأیید کند، اساسی است و بدین ترتیب امکان اثبات تقلب را فراهم می‌کند.

مسیر تمرکززدایی:

در حال حاضر، بیس با یک سکوئنسر متمرکز که توسط کوین‌بیس اداره می‌شود، فعالیت می‌کند. این رویکرد مزایایی از نظر عملکرد و پایداری در مراحل اولیه دارد. با این حال، ریسک‌های تمرکز خاصی را نیز به همراه دارد:

• سانسور: یک سکوئنسر متمرکز تئوریکاً می‌تواند تراکنش‌ها را سانسور کند.
• نقطه واحد شکست: اگرچه با توجه به زیرساخت‌های کوین‌بیس بعید است، اما یک سکوئنسر متمرکز می‌تواند به یک نقطه واحد شکست تبدیل شود.
• فرض اعتماد: کاربران به طور ضمنی به سکوئنسر اعتماد می‌کنند تا تراکنش‌های آن‌ها را به درستی و منصفانه لحاظ کند.

کوین‌بیس علناً به نقشه‌راهی برای تمرکززدایی تدریجی سکوئنسر در طول زمان متعهد شده است. این طرح با چشم‌انداز گسترده‌تر OP Stack برای یک سوپرچین غیرمتمرکز همسو است. مراحل آینده می‌تواند شامل موارد زیر باشد:

• سکوئنسرهای متعدد: مجموعه‌ای چرخشی از سکوئنسرهای مستقل که احتمالاً از طریق یک مکانیزم حاکمیت غیرمتمرکز انتخاب می‌شوند.
• حاکمیت غیرمتمرکز: اگرچه بیس توکن بومی خود را برای حاکمیت ندارد، اما در چارچوب حاکمیت گسترده‌تر Optimism Collective از طریق توکن OP مشارکت می‌کند که بر OP Stack و چشم‌انداز سوپرچین نظارت دارد. این بدان معناست که دارندگان توکن OP می‌توانند بر توسعه و پارامترهای زیرساخت مشترکی که بیس از آن استفاده می‌کند، تأثیر بگذارند.

چالش‌ها و رقابت:

بیس در یک فضای رقابتی لایه ۲ فعالیت می‌کند و با رول‌آپ‌های خوش‌بینانه تثبیت‌شده‌ای مانند Optimism و Arbitrum و همچنین رول‌آپ‌های نوظهور با دانش صفر (ZK) روبروست. چالش‌های کلیدی عبارتند از:

• تأخیر در برداشت: دوره چالش ۷ روزه برای برداشت‌ها همچنان یک مانع در تجربه کاربری است، اگرچه «پل‌های سریع» شخص ثالث می‌توانند با ارائه نقدینگی در ازای کارمزد، این مشکل را کاهش دهند.
• نگرانی‌های مربوط به تمرکز: سکوئنسر متمرکز، حتی با وجود مسیر اعلام شده برای تمرکززدایی، می‌تواند نقطه‌ای برای انتقاد و مقایسه با جایگزین‌های غیرمتمرکزتر باشد.
• تکه تکه شدن نقدینگی: اگرچه چشم‌انداز سوپرچین با هدف یکپارچه‌سازی نقدینگی است، اما وجود چندین لایه ۲ هنوز هم می‌تواند باعث تکه تکه شدن نقدینگی در اکوسیستم اتریوم شود.

چشم‌انداز آینده:

آینده بیس به طور مستقیم به موفقیت چشم‌انداز سوپرچینِ OP Stack و توانایی کوین‌بیس در ادغام عمیق آن در محصولات خود بستگی دارد. توسعه مداوم OP Stack، از جمله ویژگی‌هایی مانند سکوئنسینگ مشترک و اثبات خطا، امنیت و کارایی بیس را افزایش خواهد داد. همانطور که کوین‌بیس به عرضه ادغام‌های مستقیم ادامه می‌دهد، بیس این پتانسیل را دارد که به دروازه اصلی میلیون‌ها کاربر خرد به دنیای دیفای و وب۳ تبدیل شود و مأموریت خود را برای مقیاس‌پذیری اتریوم جهت پذیرش انبوه محقق کند. جایگاه استراتژیک، فناوری قوی و پشتیبانی قدرتمند، بیس را به یک بازیگر مهم در تکامل مداوم اکوسیستم اتریوم تبدیل کرده است.