چگونه فروش استقراضی سهام به سرمایه‌گذاران امکان کسب سود می‌دهد؟

درک مفهوم اصلی فروش تعهدی (Short Selling)

فروش تعهدی یا شورت کردن (Short selling) یک استراتژی سرمایه‌گذاری است که به افراد اجازه می‌دهد از کاهش قیمت یک دارایی سود کسب کنند. برخلاف سرمایه‌گذاری سنتی که در آن سرمایه‌گذار دارایی را به امید افزایش ارزش آن می‌خرد (موقعیت Long)، فروش تعهدی شامل شرط‌بندی بر روی کاهش قیمت دارایی است (موقعیت Short). مثال اپل (AAPL) این موضوع را به خوبی نشان می‌دهد: سرمایه‌گذار سهام را قرض می‌گیرد، بلافاصله آن را به قیمت فعلی بازار می‌فروشد و سپس قصد دارد بعداً آن را با قیمت کمتری بازخرید کند تا به قرض‌دهنده بازگرداند. تفاوت بین قیمت فروش بالاتر و قیمت خرید پایین‌تر، منهای کارمزدها، سود معامله را تشکیل می‌دهد.

این مکانیزم ممکن است در نگاه اول غیرمنطقی به نظر برسد. چگونه می‌توان چیزی را که مالک آن نیستید بفروشید؟ کلید اصلی در مفهوم «قرض گرفتن» نهفته است. یک سرمایه‌گذار به طور موقت دارایی را از یک قرض‌دهنده (معمولاً یک شرکت کارگزاری یا صرافی) با تعهد به بازگرداندن آن در تاریخی دیگر دریافت می‌کند. این دارایی قرض گرفته شده بلافاصله در بازار آزاد فروخته و به نقدینگی تبدیل می‌شود. سپس فروشنده منتظر می‌ماند و امیدوار است قیمت دارایی کاهش یابد. اگر پیش‌بینی آن‌ها درست باشد، می‌توانند همان مقدار دارایی را با قیمت کمتر بازخرید کرده، به قرض‌دهنده بازگردانند و تفاوت قیمت را به عنوان سود برداشت کنند. اما اگر قیمت افزایش یابد، فروشنده با ضرر مواجه می‌شود، زیرا باید دارایی را با قیمتی بالاتر از آنچه فروخته است، بازخرید کند. این استراتژی ابزاری قدرتمند برای سرمایه‌گذاران است تا از احساسات نزولی بازار یا حباب‌های قیمتی بهره‌برداری کنند، اما به دلیل ماهیت خود، ریسک‌های قابل توجهی نیز به همراه دارد.

مکانیزم فروش تعهدی: راهنمای گام‌به‌گام

برای درک کامل نحوه عملکرد فروش تعهدی، ضروری است که این فرآیند را به مراحل اساسی آن تقسیم کنیم. اگرچه جزئیات ممکن است بین بازارهای سهام سنتی و دنیای ارزهای دیجیتال کمی متفاوت باشد، اما اصل زیربنایی ثابت است.

گام ۱: قرض گرفتن دارایی

مرحله اولیه فروش تعهدی، تأمین دارایی است که قصد فروش آن را دارید.

• ایجاد حساب مارجین (Margin Account): برای اکثر سناریوهای شورت کردن در بورس و کریپتو، به یک حساب مارجین در کارگزاری یا صرافی نیاز دارید. حساب مارجین به شما اجازه می‌دهد تا در ازای سرمایه موجود خود (وثیقه)، وجوه یا دارایی قرض بگیرید.
• یافتن قرض‌دهنده و دارایی: کارگزار یا صرافی شما به عنوان واسطه عمل کرده و فرآیند استقراض را تسهیل می‌کند. آن‌ها یا از موجودی خود به شما وام می‌دهند و یا از دارایی‌های سایر مشتریانی که با قرض دادن دارایی خود در ازای کارمزد موافقت کرده‌اند، استفاده می‌کنند.
• الزامات وثیقه (Collateral): برای قرض گرفتن دارایی، باید وثیقه‌ای ارائه دهید که معمولاً به صورت نقد یا سایر ارزهای دیجیتال/اوراق بهادار معتبر در حساب مارجین شما نگهداری می‌شود. این وثیقه به عنوان تضمینی برای قرض‌دهنده عمل می‌کند تا اطمینان حاصل شود که در صورت حرکت بازار علیه موقعیت شما، می‌توانید ضررهای احتمالی را پوشش دهید.
• کارمزد استقراض/بهره: قرض‌دهندگان هزینه‌ای را برای استفاده از دارایی‌هایشان دریافت می‌کنند که اغلب «بهره استقراض» نامیده می‌شود. این نرخ معمولاً به صورت درصد سالانه است و بسته به تقاضا و موجودی دارایی متغیر است. برای دارایی‌هایی که تقاضای شورت برای آن‌ها بسیار بالاست، این کارمزدها می‌تواند قابل توجه باشد.

گام ۲: فروش دارایی قرض گرفته شده

پس از قرض گرفتن موفقیت‌آمیز دارایی، مرحله بعدی فروش فوری آن در بازار آزاد است.

• اجرا به قیمت بازار: دارایی‌های قرض گرفته شده به قیمت فعلی بازار فروخته می‌شوند. این کار دارایی قرض گرفته شده را به نقدینگی تبدیل می‌کند که در حساب مارجین شما نگهداری می‌شود.
• ایجاد پوزیشن شورت: در این مرحله، شما یک «پوزیشن شورت» باز کرده‌اید. اکنون شما به قرض‌دهنده مقدار مشخصی دارایی بدهکار هستید، اما معادل نقدی آن دارایی‌ها را با قیمت زمان فروش در اختیار دارید.

گام ۳: انتظار برای کاهش قیمت

این مرحله سفته‌بازی است که در آن فرضیه فروشنده به چالش کشیده می‌شود.

• نظارت بر بازار: سرمایه‌گذار به طور فعال قیمت دارایی، اخبار بازار، شاخص‌های فنی و احساسات کلی بازار را زیر نظر می‌گیرد. هدف، شناسایی زمان بهینه برای بستن (Cover) پوزیشن شورت است.
• پیش‌بینی روند نزولی: فروشندگان تعهدی معمولاً زمانی وارد پوزیشن می‌شوند که معتقدند یک دارایی بیش از حد ارزش‌گذاری شده، با تحولات منفی جدی روبروست یا بازار گسترده‌تر وارد فاز خرسی (Bearish) شده است.

گام ۴: بازخرید و عودت دارایی

اگر بازار به نفع فروشنده حرکت کند، او می‌تواند برای بستن موقعیت خود اقدام کند.

• بازخرید دارایی: فروشنده همان تعداد دارایی را که در ابتدا قرض گرفته بود، اما اکنون با قیمت پایین‌تر از بازار بازخرید می‌کند. این عمل اغلب «پوشش دادن» (Covering) پوزیشن شورت نامیده می‌شود.
• بازگرداندن به قرض‌دهنده: دارایی‌های بازخرید شده به قرض‌دهنده اصلی بازگردانده می‌شوند تا تعهد استقراض ایفا شود.
• تسویه حساب: تراکنش تسویه شده و سود یا زیان خالص محاسبه و در حساب مارجین سرمایه‌گذار اعمال می‌شود.

محاسبه سود یا زیان

نتیجه مالی یک فروش تعهدی با یک محاسبه ساده تعیین می‌شود:

سود/زیان = (قیمت فروش اولیه - قیمت بازخرید) × تعداد دارایی‌های فروخته شده - کارمزدهای استقراض - کمیسیون‌های معاملاتی

بیایید با یک مثال فرضی بررسی کنیم: سرمایه‌گذاری معتقد است ارز "CryptoX" در قیمت ۱۰۰ دلار به ازای هر توکن، بیش از حد گران است.

1. قرض گرفتن و فروش: او ۱۰۰ توکن CryptoX قرض می‌گیرد و بلافاصله آن‌ها را در بازار به قیمت ۱۰۰ دلار می‌فروشد و ۱۰,۰۰۰ دلار نقدینگی ایجاد می‌کند.
2. کاهش قیمت: در طول چند هفته آینده، قیمت CryptoX طبق پیش‌بینی به ۷۰ دلار کاهش می‌یابد.
3. بازخرید: سرمایه‌گذار تصمیم می‌گیرد پوزیشن خود را ببندد. او از ۷,۰۰۰ دلار (۱۰۰ توکن × ۷۰ دلار) برای بازخرید ۱۰۰ توکن CryptoX استفاده می‌کند.
4. عودت: ۱۰۰ توکن به قرض‌دهنده بازگردانده می‌شود.

محاسبه:

• نقدینگی اولیه از فروش: ۱۰,۰۰۰ دلار
• هزینه بازخرید: ۷,۰۰۰ دلار
• سود ناخالص: ۳,۰۰۰ دلار = ۷,۰۰۰ - ۱۰,۰۰۰
• فرض کنید کارمزدها و کمیسیون‌ها = ۵۰ دلار
• سود خالص: ۲,۹۵۰ دلار = ۵۰ - ۳,۰۰۰

اگر قیمت به ۱۲۰ دلار افزایش می‌یافت، سرمایه‌گذار مجبور بود با قیمت ۱۲۰ دلار بازخرید کند که ۱۲,۰۰۰ دلار هزینه داشت. این منجر به ضرر ناخالص ۲,۰۰۰ دلاری (۱۰,۰۰۰ - ۱۲,۰۰۰) به علاوه کارمزدها می‌شد.

چرا سرمایه‌گذاران فروش تعهدی انجام می‌دهند: انگیزه‌ها و بینش‌های بازار

فروش تعهدی صرفاً یک قمار تهاجمی نیست؛ بلکه اهداف استراتژیک متعددی برای انواع مختلف سرمایه‌گذاران دارد.

سفته‌بازی روی کاهش قیمت

ساده‌ترین دلیل برای شورت کردن، باور به کاهش قیمت یک دارایی است. سرمایه‌گذاران ممکن است به دلایل زیر به این نتیجه برسند:

• ارزش‌گذاری بیش از حد (Overvaluation): تحلیل بنیادی ممکن است نشان دهد که سهام یک شرکت بسیار بالاتر از ارزش ذاتی آن معامله می‌شود، یا یک پروژه ارز دیجیتال فاقد کاربرد یا پذیرش کافی برای توجیه ارزش بازار خود است.
• اخبار یا تحولات منفی: برای سهام، این می‌تواند شامل گزارش‌های سود ضعیف، شکست محصول یا رسوایی‌های مدیریتی باشد. برای کریپتو، می‌تواند شامل نقص‌های امنیتی (هک)، شکست در دستیابی به اهداف نقشه راه، یا تغییرات نظارتی نامطلوب باشد.
• احساسات نزولی بازار: در دوره‌های عدم اطمینان اقتصادی، سرمایه‌گذاران ممکن است برای پیش‌بینی افت گسترده قیمت‌ها، دارایی‌های مختلف را شورت کنند.
• تحلیل تکنیکال: الگوهای نموداری و اندیکاتورها ممکن است سیگنال بازگشت قیمت یا شکست روند صعودی یک دارایی را صادر کنند.

پوشش ریسک (Hedging) سبد دارایی

فروش تعهدی می‌تواند یک ابزار پیچیده مدیریت ریسک باشد که به سرمایه‌گذاران اجازه می‌دهد از پوزیشن‌های Long فعلی خود در برابر ریزش‌های احتمالی بازار محافظت کنند.

• محافظت از پورتفوی: سرمایه‌گذاری که سبد متنوعی از ارزهای دیجیتال را برای بلندمدت نگه داشته، ممکن است پیش‌بینی یک اصلاح کوتاه‌مدت را داشته باشد. به جای فروش کل سبد (و پرداخت مالیات یا از دست دادن فرصت رشد بعدی)، او می‌تواند یک شاخص بازار یا دارایی‌های مرتبط را شورت کند.
• جبران خسارت: اگر بازار سقوط کند، سود حاصل از پوزیشن شورت می‌تواند ضررهای ناشی از سبد بلندمدت را جبران کرده و ارزش کل سرمایه‌گذاری را پایدار نگه دارد.

فرصت‌های آربیتراژ

اگرچه برای دارایی‌های فردی کمتر رایج است، اما شورت کردن می‌تواند در استراتژی‌های آربیتراژ، به ویژه در بازارهای پراکنده‌ای مثل کریپتو، نقش داشته باشد. اگر یک ارز در صرافی A گران‌تر از صرافی B باشد، آربیتراژور ممکن است آن را در B بخرد و همزمان در A شورت کند تا سودی بدون ریسک کسب کند.

فروش تعهدی در بازار کریپتو: دیدگاهی موازی

اصول اصلی شورت کردن سهام مستقیماً به بازار ارزهای دیجیتال منتقل می‌شود، اما با سازگاری‌ها و تفاوت‌های خاص به دلیل ماهیت دارایی‌های دیجیتال.

سازگاری با دارایی‌های دیجیتال

مکانیزم‌های قرض گرفتن در کریپتو با بورس‌های سنتی متفاوت است:

• صرافی‌های متمرکز (CEX): پلتفرم‌هایی مانند بایننس یا کراکن قابلیت «معاملات مارجین» (Margin Trading) را ارائه می‌دهند که معادل کریپتویی قرض گرفتن از کارگزار است.
• امور مالی غیرمتمرکز (DeFi): در فضای دیفای، پروتکل‌های وام‌دهی (مانند Aave یا Compound) به کاربران اجازه می‌دهند دارایی‌های خود را قرض دهند و دیگران با تودیع وثیقه آن‌ها را قرض بگیرند. این امر شورت کردن را به روشی بدون نیاز به مجوز (Permissionless) امکان‌پذیر می‌کند.

روش‌های شورت کردن کریپتو

1. معاملات مارجین در صرافی‌های متمرکز:

   • شما وثیقه (مثلاً USDT یا BTC) واریز می‌کنید، ارز مورد نظر را قرض گرفته و می‌فروشید و امیدوارید با قیمت کمتر بازخرید کنید.
   • این صرافی‌ها معمولاً اهرم (Leverage) ارائه می‌دهند که سود و زیان را چندین برابر می‌کند.

2. قراردادهای آتی (بخصوص فیوچرز دائمی یا Perpetual):

   • در کریپتو، قراردادهای پرپچوال بسیار رایج هستند؛ آن‌ها تاریخ انقضا ندارند و قیمت دارایی پایه را دنبال می‌کنند.
   • برای شورت کردن، شما یک قرارداد فیوچرز را «می‌فروشید». اگر قیمت کاهش یابد، ارزش قرارداد شما افزایش می‌یابد.
   • مکانیزم «نرخ تامین مالی» (Funding Rate) به تعادل قیمت فیوچرز و اسپات کمک می‌کند.

3. معاملات آپشن (Options Trading):

   • اختیار فروش (Put Options): خرید یک قرارداد Put به شما حق فروش دارایی در یک قیمت مشخص را می‌دهد. اگر قیمت به شدت سقوط کند، سود این قرارداد می‌تواند بسیار زیاد باشد.

4. بازارهای پیش‌بینی:

   • پلتفرم‌هایی مانند Augur به کاربران اجازه می‌دهند روی نتایج رویدادها شرط‌بندی کنند، که می‌تواند شامل کاهش قیمت یک ارز نیز باشد.

ریسک‌های منحصربه‌فرد شورت کردن کریپتو

• نوسانات شدید: نوسانات ۲۰ درصدی در یک روز در کریپتو غیرعادی نیست، که ریسک لیکوئید شدن را به شدت افزایش می‌دهد.
• ریسک لیکوئید شدن (Liquidation): با استفاده از اهرم، حتی یک افزایش قیمت جزئی برخلاف پوزیشن شما می‌تواند منجر به بسته شدن اجباری پوزیشن توسط صرافی و از دست رفتن کل وثیقه شود.
• هزینه‌های بالای استقراض: در زمان‌های اوج بازار، نرخ بهره برای شورت کردن دارایی‌های محبوب می‌تواند بسیار بالا باشد.
• عدم قطعیت نظارتی: قوانین مربوط به کریپتو مدام در حال تغییر است که می‌تواند بر قیمت‌ها و پوزیشن‌های باز تأثیر ناگهانی بگذارد.

ریسک‌های مرتبط با فروش تعهدی

فروش تعهدی یک استراتژی پیشرفته است و ریسک‌های بسیار بالاتری نسبت به خرید مستقیم (Long) دارد.

• پتانسیل ضرر نامحدود: این حیاتی‌ترین ریسک است. وقتی ارزی را می‌خرید، حداکثر ضرر شما ۱۰۰ درصد است (قیمت حداکثر تا صفر پایین می‌رود). اما وقتی شورت می‌کنید، قیمت تئوریکال می‌تواند تا بی‌نهایت بالا برود و ضرر شما را نامحدود کند.
• شورت اسکوئیز (Short Squeeze): زمانی رخ می‌دهد که قیمت یک دارایی که به شدت شورت شده، ناگهان افزایش می‌یابد. فروشندگان مجبور می‌شوند برای جلوگیری از ضرر بیشتر، دارایی را بازخرید کنند که خود این خریدها باعث افزایش بیشتر قیمت و ایجاد یک اثر دومینویی می‌شود.
• کال مارجین (Margin Calls): اگر قیمت بالا برود و ارزش وثیقه شما به زیر حد مجاز برسد، صرافی از شما شارژ مجدد حساب را می‌خواهد، در غیر این صورت پوزیشن شما را با ضرر می‌بندد.
• هزینه فرصت: سرمایه‌ای که به عنوان وثیقه در یک پوزیشن شورت قفل شده، می‌توانست در فرصت‌های سودآور دیگر استفاده شود.

استراتژی‌های پیشرفته و بهترین رویکردها برای فروشندگان

فروش تعهدی موفق مستلزم برنامه‌ریزی دقیق و مدیریت ریسک قدرتمند است.

• تعیین حد ضرر (Stop-Loss): همیشه یک سفارش حد ضرر قرار دهید تا در صورت افزایش قیمت، پوزیشن شما به طور خودکار بسته شود و ضرر محدود بماند.
• اندازه‌گیری حجم پوزیشن: هرگز بخش بزرگی از سرمایه خود را در یک پوزیشن شورت قرار ندهید.
• استفاده محافظه‌کارانه از اهرم: اهرم بالا در بازار پرنوسان کریپتو، شانس لیکوئید شدن را به شدت افزایش می‌دهد.
• تحلیل عمیق: از تحلیل بنیادی برای یافتن پروژه‌های ضعیف و از تحلیل تکنیکال برای یافتن نقاط ورود بهینه استفاده کنید.
• نظارت بر احساسات بازار: گاهی اوقات وقتی همه در حال شورت کردن هستند، بازار برای یک شورت اسکوئیز آماده می‌شود.

نقش فروش تعهدی در بازار گسترده‌تر

فراتر از سود فردی، شورت کردن نقش مهمی در سلامت بازار ایفا می‌کند:

• کشف قیمت و کارایی: فروشندگان تعهدی به عنوان وزنه تعادلی در برابر خوش‌بینی بیش از حد عمل کرده و با فشار فروش خود، مانع از رشد بی‌رویه حباب‌ها می‌شوند.
• ایجاد نقدینگی: فعالیت‌های خرید و فروش این افراد به نقدشوندگی بازار و کاهش فاصله قیمت خرید و فروش (Spread) کمک می‌کند.
• افشای کلاهبرداری‌ها: تاریخ نشان داده که شورت‌کننده‌های تهاجمی اغلب اولین کسانی هستند که مدل‌های کسب‌وکار ناپایدار یا کلاهبرداری‌های شرکتی را از طریق تحقیقات عمیق خود فاش می‌کنند.

در مجموع، فروش تعهدی ابزاری قدرتمند اما پیچیده است. در حالی که راهی منحصربه‌فرد برای سودآوری از بازارهای نزولی ارائه می‌دهد، ریسک‌های ذاتی آن، به ویژه پتانسیل ضرر نامحدود، مستلزم دانش بالا، انضباط فردی و مدیریت ریسک سخت‌گیرانه است.