Rất nhiều người đã chuyển sang Linux vì Microsoft liên tục thêm vào những thứ họ không yêu cầu. Các nút Copilot không thể xóa. Một tính năng gọi là Recall chụp ảnh màn hình mọi thứ bạn làm. Một phím AI chuyên dụng trên bàn phím, được đặt chính xác ở vị trí phím Ctrl phải hoặc phím Windows trước đây.

Ubuntu là bản phân phối Linux phổ biến nhất trên thế giới—miễn phí, mã nguồn mở, không quảng cáo, không có kịch bản giám sát được che đậy dưới dạng tính năng năng suất. Đối với rất nhiều người chạy trốn khỏi Windows 11, đây là một điểm dừng chân hiển nhiên.

Sau đó, vào Chủ nhật tuần trước, Phó Chủ tịch Kỹ thuật của Canonical, Jon Seager, đã đăng một lộ trình chi tiết trên diễn đàn cộng đồng Ubuntu, trình bày kế hoạch tích hợp các tính năng AI vào hệ điều hành trong suốt năm 2026. Phản ứng dữ dội đã diễn ra ngay lập tức.

Người dùng đã tràn vào chủ đề, yêu cầu các biện pháp bảo vệ từ mô hình tùy chọn (opt-in) đến "công tắc tắt" AI. Một số người tuyên bố họ đã đánh giá các bản phân phối thay thế. Một người dùng nói: "Tôi đã giới thiệu Ubuntu/Mint cho đồng nghiệp trong 15 năm qua. Sau bài đăng này, sẽ không còn nữa."

"Tôi cảm thấy như bài đăng này đã đọc sai ý kiến ​​chung vào thời điểm người dùng bình thường đang tìm cách rời bỏ Windows của Microsoft vì nó cố gắng đưa thêm AI vào hệ điều hành máy tính để bàn," một người khác lập luận. "Vào thời điểm mọi người đang giới thiệu Linux như một giải pháp thay thế khả thi cho những người tìm kiếm một không gian không có AI, Ubuntu thông thường sẽ có đủ điều kiện độc đáo để đáp ứng nhu cầu đó."

"Về mặt đó, thông báo này thật đáng thất vọng."

Những gì Canonical thực sự nói

Seager chia kế hoạch thành hai loại. Loại thứ nhất là cái ông gọi là AI "ngầm" (implicit AI)—các mô hình chạy nền để cải thiện những thứ đã tồn tại. Chuyển lời nói thành văn bản tốt hơn. Trình đọc màn hình nâng cao. Khử tiếng ồn. Không phải là các tính năng mới; chỉ là các tính năng hiện có trở nên thông minh hơn.

Ông viết: "AI ngầm là việc nâng cao các tính năng hệ điều hành hiện có bằng cách sử dụng AI, mà không giới thiệu các mô hình tư duy mới cho người dùng. Một ví dụ thú vị về điều này là mang khả năng chuyển lời nói thành văn bản và chuyển văn bản thành lời nói chất lượng cao đến Ubuntu."

Seager lập luận: "Tôi không coi đây là 'tính năng AI', tôi coi chúng là các tính năng hỗ trợ quan trọng có thể được cải thiện đáng kể thông qua việc áp dụng LLM với rất ít (nếu có) nhược điểm."

Nhưng loại thứ hai là AI "rõ ràng" (explicit AI): các quy trình làm việc mới rõ ràng được hỗ trợ bởi AI: quy trình làm việc tự động (agentic workflows), khắc phục sự cố tự động, soạn thảo tài liệu, các tác nhân có thể cấu hình phần mềm thay mặt bạn. Những thứ bạn sẽ chọn để kích hoạt.

Ông làm rõ: "Các tính năng AI ngầm sẽ cải thiện những gì Ubuntu đã làm; AI rõ ràng sẽ được giới thiệu dưới dạng các tính năng mới."

Tất cả những điều đó, Seager nói, sẽ chạy thông qua một thứ mà Canonical đã xây dựng được gọi là inference snaps—các mô hình AI khép kín được cài đặt giống như bất kỳ ứng dụng nào khác, chạy trên phần cứng của bạn và hoạt động bên trong hộp cát bảo mật hiện có của Ubuntu.

Ý tưởng này đơn giản hơn so với việc tự mình xử lý Ollama và Hugging Face: một lệnh duy nhất, được tối ưu hóa cho chip của bạn, không có gì rời khỏi máy của bạn, vì vậy những người quan tâm đến quyền riêng tư có thể yên tâm.

LAInux? Không, cảm ơn

Bài đăng không nói rõ liệu các tính năng sẽ là tùy chọn (opt-in) hay mặc định (opt-out). Nó cũng không loại trừ suy luận trên đám mây. Nếu không có những chi tiết cụ thể đó, độc giả đã nghĩ đến điều tồi tệ nhất—hợp lý, xét theo những gì mọi công ty công nghệ khác đã làm với AI trong hai năm qua.

Ngoài ra còn có một vấn đề về lòng tin tồn tại trước thông báo này. Canonical đã đưa ra những quyết định không được lòng dân trước đây, vì vậy thiện chí không phải là vô hạn. Một bài đăng chung chung về AI từ công ty không giúp xây dựng lại lòng tin.

Một số phản ứng dữ dội đến từ những người đã đặc biệt giới thiệu Ubuntu cho những người tị nạn Windows. Linux đã thu hút người dùng một phần vì nó không làm những gì Microsoft đang làm. Thời điểm này thật khó xử.

Vấn đề phổ biến nhất dường như là cách dữ liệu sẽ được quản lý khi các tính năng AI này yêu cầu một số tính toán đám mây. Các tác nhân cục bộ thì ổn, nhưng việc cấp quyền truy cập cho nhà cung cấp AI bên thứ ba gây ra một số lo ngại về quyền riêng tư, đạo đức, bảo mật và các vấn đề pháp lý liên quan đến điều này.

Hai ngày sau, Seager đã trở lại với câu trả lời. Các tính năng AI sẽ ra mắt dưới dạng bản xem trước tùy chọn (opt-in) trong Ubuntu 26.10, bản phát hành dự kiến vào tháng 10. Các phiên bản tương lai sẽ bao gồm một bước trong trình hướng dẫn cài đặt. Ubuntu 26.04 LTS—phiên bản mà hầu hết mọi người đang chạy hiện nay—không có bất kỳ tính năng nào trong số này.

Về quyền riêng tư: "Các cấu hình mặc định của các công cụ này sẽ luôn sử dụng suy luận cục bộ đối với các mô hình cục bộ. Để sử dụng suy luận dựa trên đám mây, bạn sẽ cần phải cấu hình rõ ràng điều đó và cung cấp mã API hoặc thông tin xác thực khác."

Về công tắc tắt: sẽ không có một công tắc toàn cầu, nhưng tất cả các tính năng AI đều được phát hành dưới dạng Snaps—có thể gỡ bỏ như bất kỳ gói nào khác.

Điều đó đã xoa dịu hầu hết sự tức giận ngay lập tức. Một số người dùng nói rằng họ đã hài lòng. Những người khác lưu ý rằng "tùy chọn" và "dễ dàng gỡ bỏ" đã hoàn toàn vắng mặt trong bài đăng gốc, và sự làm rõ này chỉ xuất hiện do phản ứng dữ dội.

Canonical không đơn độc ở đây. Red Hat đang đẩy AI vào Fedora và GNOME. Hệ sinh thái Linux đang thay đổi cho dù các bản phân phối riêng lẻ có muốn hay không.

Cũng có một lập luận hợp lý rằng các mô hình AI cục bộ, mã nguồn mở chạy bên trong hộp cát bảo mật về cơ bản khác với Microsoft Copilot gửi dữ liệu về Azure. Canonical nói rằng họ sẽ ưu tiên các mô hình mã nguồn mở với các điều khoản cấp phép tương thích với các giá trị mã nguồn mở—chứ không phải các hệ thống đóng, gắn với đám mây đã khiến người dùng Windows rất cảnh giác.

Thử nghiệm thực sự đầu tiên sẽ diễn ra vào tháng 10. Ubuntu 26.10 dự kiến sẽ bao gồm các bản xem trước AI ban đầu, mang đến cho người dùng—và các nhà phê bình—một thứ cụ thể để đánh giá. Từ nay đến đó, Canonical còn một khoản thâm hụt lòng tin cần phải giải quyết.