Monad 5 Tháng Sau: Tokenomics MON, Thực Tế TVL, Áp Lực Mở Khoá

Monad đã ra mắt mạng chính công khai vào ngày 24 tháng 11 năm 2025 với 50,6 tỷ token MON bị khóa, một đợt airdrop 3,3% khiến một phần lớn người dùng của nó tức giận, và giá MON đã tăng lên 0,0488 USD trước khi giảm 66% chỉ trong vòng ba tuần. Năm tháng sau, chuỗi này giữ khoảng 347 triệu USD giá trị bị khóa, một cầu nối wrapped-Bitcoin đang thu hút thanh khoản 9 con số vào hệ sinh thái DeFi của nó, và các đợt mở khóa đầu tiên trong lịch trình kéo dài đến quý 4 năm 2029 hiện đang bắt đầu xuất hiện trên thị trường.

Bài viết này không đề cập đến chiến lược parallel-EVM đã chi phối các bài viết về đợt ra mắt, mà tập trung vào thực tế sau khi ra mắt: cấu trúc tokenomics của MON, vốn thực sự đang nằm ở đâu, hệ sinh thái nhà phát triển nội bộ ra sao, và những tác nhân cùng các vấn đề tồn đọng nào sẽ quan trọng trong phần còn lại của năm 2026. Để hiểu về nền tảng kiến trúc của MonadBFT, thực thi song song, và câu chuyện sáng lập, bài viết trước về Monad blockchain là gì vẫn là tài liệu cơ bản.

Bên trong tokenomics MON mà không ai định giá đầy đủ khi ra mắt

Monad đã tiết lộ toàn bộ tokenomics của mình vào ngày 10 tháng 11 năm 2025, hai tuần trước khi mở bán công khai. Tổng cung ban đầu tại thời điểm mainnet genesis là 100 tỷ MON. Phân bổ được chia thành sáu phần: 38,5% dành cho phát triển hệ sinh thái dưới sự quản lý của Monad Foundation, 27% dành cho các thành viên trong nhóm tại Foundation và Category Labs, 19,7% dành cho nhà đầu tư, 7,5% dành cho bán công khai, 3,95% cho kho bạc Category Labs và 3,3% cho cộng đồng dưới dạng airdrop. Chi tiết đầy đủ được công bố trong tổng quan tokenomics chính thức của MON.

Số liệu quan trọng nhất để xác định giá trong năm đầu tiên là số lượng float vào Ngày 1. Khoảng 49,4 tỷ token được mở khóa tại genesis, đến từ đợt bán công khai, airdrop và phần của gói hệ sinh thái mà Foundation đã cam kết cho các khoản tài trợ và khuyến khích. 50,6 tỷ token còn lại bị khóa.

Để làm rõ bối cảnh, nhiều dự án Layer 1 mới đây đã phát hành với lượng float ban đầu chỉ bằng một con số hoặc thấp hơn 20%, vì vậy MON đã gia nhập thị trường với nguồn cung ngay lập tức lớn hơn nhiều so với mức trung bình của các đồng airdrop khác. Đây là một lý do cấu trúc khiến mức giảm sau khi ra mắt, dù là khá sâu, không rơi vào vòng xoáy giống như một số dự án có vốn hóa cao phát hành trong giai đoạn 2024 và 2025.

Một chi tiết thứ hai có ảnh hưởng đến giá: token bị khóa không thể được staking. Quy tắc này ngăn các thành viên trong nhóm và nhà đầu tư kiếm được khoảng 2% lạm phát hàng năm từ lịch trình phần thưởng 25 MON mỗi khối trước khi token của họ được mở khóa. Lợi suất staking được tính dựa trên nguồn cung lưu hành tự do thay vì toàn bộ cơ sở token, điều này làm cho lợi suất thực tế đối với người staking công khai cao hơn đáng kể so với tính toán trọng số cung đơn giản. Thành phần cơ bản của phí giao dịch on-chain được đốt cháy, tạo ra hiệu ứng giảm phát liên kết với nhu cầu đối với MON, mặc dù dữ liệu trong năm tháng hoạt động cho thấy việc đốt chưa bù đắp được lạm phát ở mức độ hoạt động hiện tại.

Lịch mở khóa MON sẽ định hình giá từ năm 2026 đến 2029

Dòng quan trọng nhất trong tài liệu tokenomics là lịch phát hành, vì phía cung của giá MON đã được cố định trong bốn năm tới. Phân bổ cho đội ngũ có thời gian khóa một năm, sau đó là phát hành tuyến tính từ 3 đến 4 năm dựa trên ngày bắt đầu của từng cá nhân tại dự án. Ở điểm ngưỡng một năm, khoảng 10,7% tổng cung sẽ được mở khóa trong một lần duy nhất. Token của nhà đầu tư và kho bạc Category Labs theo thiết kế nghiêm ngặt hơn: tổng thời gian bốn năm với điểm ngưỡng một năm, sau đó mở khóa hàng tháng đều đặn 1/48 trong 36 tháng còn lại. Việc mở khóa hoàn toàn sẽ kết thúc vào quý 4 năm 2029, đúng dịp kỷ niệm bốn năm ra mắt mainnet.

Các sự kiện mở khóa trong ngắn hạn có tỷ lệ phần trăm nhỏ nhưng giá trị bằng đô la sẽ lớn dần khi chúng bắt đầu cộng dồn:

• Ngày 24 tháng 4 năm 2026: 170,21 triệu MON được mở khóa để thưởng cho validator, trị giá khoảng 5,3 triệu đô la theo giá MON 0,031 đô la. Điều này chỉ chiếm 0,17% tổng cung, nên khả năng tự nó ảnh hưởng đến thị trường là rất thấp.
• Nửa cuối năm 2026: tốc độ mở khóa theo quý tăng lên khi các đợt phát hành cho hệ sinh thái và validator tiếp tục được thực hiện đúng kế hoạch.
• Từ tháng 11 năm 2026 trở đi: khoảng 46,7 tỷ MON bắt đầu được mở khóa dần cho đến năm 2029, chủ yếu do đợt khóa một năm của đội ngũ và sự bắt đầu của lịch trình hàng tháng cho nhà đầu tư. Đây là lý do cơ cấu khiến hầu hết các kịch bản giá của nhà phân tích năm 2026 dự đoán trường hợp giảm giá quanh mức 0,02 đô la.

Các nhà giao dịch định vị trên MON trong suốt phần còn lại của năm 2026 đang dự đoán liệu nhu cầu hữu cơ, được thúc đẩy bởi sự tăng trưởng TVL DeFi và sự di chuyển thanh khoản Bitcoin, có thể hấp thụ nguồn cung mới được đưa vào thị trường hay không. Nếu lợi suất thực giữ vững và phí ứng dụng đa dạng, áp lực mở khóa có thể được hấp thụ. Nếu hoạt động đình trệ, điều đó sẽ không xảy ra.

Nguồn: LBank

TVL Monad có vẻ lành mạnh, nhưng phần lớn là thanh khoản đã được chuyển giao

Vào giữa tháng 4 năm 2026, Monad nắm giữ khoảng 347 triệu đô la giá trị tổng khóa lại. Con số này tăng từ khoảng 150 triệu đô la vào tuần đầu tiên sau khi mainnet ra mắt, một quỹ đạo tăng trưởng đáng tin cậy cho một chuỗi mới chỉ năm tháng tuổi. Thư mục hệ sinh thái ghi nhận 304 giao thức đã được triển khai, trong đó 78 được phân loại là gốc của Monad và 226 còn lại là các bản chuyển từ Ethereum hoặc triển khai đa chuỗi. Những con số chính này chỉ là câu chuyện bề nổi.

Câu chuyện sâu xa hơn là nơi vốn đang nằm. Khoảng 90% TVL của Monad nằm bên trong các ứng dụng không được thiết kế dành riêng cho Monad. Chuỗi được xây dựng để tăng tốc độ, tuy nhiên các giao thức giữ giá trị cao nhất vẫn là những nguyên thủy DeFi EVM mà người đọc đã quen thuộc từ mạng chính Ethereum. Uniswap giữ khoảng từ 28 triệu đến 60 triệu đô la tùy vào khung đo lường và chiếm phần TVL đơn lẻ lớn nhất. Gearbox, một nền tảng cho vay đòn bẩy, giữ gần 20 triệu đô la. Morpho, Curve, và Upshift mỗi bên đều giữ vị trí bảy con số. Khối lượng DEX hàng ngày đã vượt trên 200 triệu đô la, trong đó riêng Uniswap chịu trách nhiệm khoảng 62 triệu đô la.

Sự tập trung này không phải là một thất bại tự nó. Thanh khoản được chuyển giao mang lại cho Monad một hệ sinh thái DeFi hoạt động ngay từ ngày đầu tiên, đó là lý do cbBTC có thể bắt đầu tìm kiếm thị trường cho vay và sản phẩm cấu trúc trong vài tuần sau khi cầu nối được ra mắt. Mối quan ngại, được các nhà phân tích hệ sinh thái thể hiện rõ ràng nhất vào đầu năm 2026, là về sự phù hợp giữa sản phẩm và thị trường. Nếu phần lớn phí trên chuỗi của Monad đến từ việc giao dịch MON và cung cấp thanh khoản thay vì từ việc sử dụng ứng dụng mà không thể tồn tại ở nơi khác, thì chuỗi này đang hoạt động như một lựa chọn thay thế cho việc rollup EVM nhanh hơn thay vì một môi trường tính toán riêng biệt. Giá dài hạn của MON phụ thuộc vào việc thành phần đó có thay đổi hay không.

Các Nhà Xây Dựng Monad Gốc Đáng Theo Dõi

Một nhóm nhỏ nhưng đang phát triển các dự án được xây dựng đặc biệt cho hồ sơ độ trễ của Monad. Họ hiện đang giữ tổng giá trị khóa (TVL) ở mức tám chữ số thấp, điều này khiêm tốn về mặt tuyệt đối nhưng có ý nghĩa vì đây là những ứng dụng không thể sao chép y hệt trên các chuỗi chậm hơn.

• Kuru vận hành một sàn giao dịch DEX sổ lệnh giới hạn trung tâm hoàn toàn trên chuỗi, sử dụng tính cuối cùng trong tích tắc để mô phỏng hiệu suất động cơ khớp lệnh với bảo quản ví tự chủ. TVL duy trì gần 1,5 triệu đô la với khối lượng giao dịch 24 giờ vượt quá 11 triệu đô la. Nhóm đã huy động được 13,6 triệu đô la từ Paradigm và Electric Capital.
• FastLane Labs vận hành shMON, token staking thanh khoản đầu tiên trên Monad. Nó kết hợp lợi suất staking gốc với doanh thu MEV, doanh thu RPC và cơ sở hạ tầng trừu tượng hóa tài khoản thông qua khung làm việc Atlas của nó. Khoảng 5 triệu đô la TVL, khoảng 7,13 triệu MON đã được staking. shMON giao dịch như một tài sản riêng và được niêm yết trên trang giá shMonad của LBank cho các nhà giao dịch muốn tiếp cận MON đã staking mà không cần chạy validator.
• aPriori cung cấp một giao thức staking thanh khoản cạnh tranh dựa trên các khuyến khích validator nhận thức MEV. Nhóm đã hoàn thành vòng seed 8 triệu đô la với định giá được báo cáo là 100 triệu đô la.
• Kintsu tập trung vào các sản phẩm staking và sinh lợi, giữ khoảng 1,5 triệu đô la TVL.
• Clober vận hành một sổ lệnh phi tập trung với TVL 1,16 triệu đô la.
• Curvance xây dựng cho vay stablecoin dựa trên các token LP của Curve, Convex, Aura và Frax. Giao thức đã huy động 3,6 triệu đô la vốn seed và ra mắt thị trường cho vay cbBTC ngay sau khi cầu nối Chainlink được triển khai.
• Lumiterra là một trò chơi trên chuỗi dựa vào độ trễ của Monad cho các tương tác thời gian thực, là một trong những ví dụ được trích dẫn nhiều nhất về ứng dụng tiêu dùng không thể chạy thoải mái trên các chuỗi chậm hơn.

Mô hình trong nhóm này là họ tập trung vào các trường hợp sử dụng nhạy cảm với độ trễ hoặc theo kiểu sổ lệnh, không phải là những bản sao của các nguyên mẫu DeFi hiện có. Nếu Monad chuyển một tỷ lệ đáng kể TVL của mình từ dạng port sang dạng native trong vòng mười hai tháng tới, sự chuyển đổi có khả năng sẽ đến từ các sản phẩm thuộc danh mục này.

Staking thanh khoản và nền kinh tế shMON trên Monad

Staking thanh khoản trên Monad có cấu trúc thú vị hơn so với hầu hết các mạng Layer 1 vì một quy tắc đã được đề cập: token bị khóa không thể staking. Điều đó có nghĩa là cơ sở staking hiệu quả được giới hạn ở MON lưu thông tự do, điều này làm tăng lợi suất staking thực tế so với một phép tính cung đơn giản.

Hai sản phẩm đang tổ chức thị trường. shMON của FastLane được tiếp thị như một LST toàn diện thu nhận phần thưởng staking, doanh thu MEV và doanh thu RPC trong một token biên lai duy nhất. Vào tháng 1 năm 2026, Stakely đã gia nhập bộ xác thực hỗ trợ shMON, mở rộng phạm vi nhà điều hành node và các lựa chọn tiếp cận tổ chức. aPriori cung cấp một phương pháp cạnh tranh nhấn mạnh việc lựa chọn validator có ý thức về MEV và vận hành LST riêng biệt với shMON. Cả hai đều là các ứng dụng gốc, và cả hai sẽ cạnh tranh với các LST được chuyển đổi khi thị trường phát triển.

Từ góc nhìn của người giữ MON, sự tương tác giữa việc mở khóa và LSTs sẽ định hình các quỹ đạo lợi suất trong phần còn lại của năm 2026. Khi các nhóm token của đội ngũ hoặc nhà đầu tư được mở khóa sau thời gian khóa cố định, những token mới mở khóa đó sẽ đủ điều kiện để staking và kiếm lãi suất lạm phát lần đầu tiên. Điều này làm loãng lợi suất thực tế cho các staker công khai hiện tại trừ khi những yếu tố thúc đẩy cầu như khối lượng DEX, tính thanh khoản Bitcoin và phí ứng dụng mới tăng nhanh đủ để mở rộng quỹ phí.

Cuộc Di Cư Tính Thanh Khoản Bitcoin Đã Thay Đổi Hướng Đi Của Monad

bài đăng trên blog Monad về cbBTC. Tầm quan trọng của tích hợp này không nằm ở số tiền TVL cbBTC 20 triệu đô la đã tích lũy trong những tuần đầu tiên, mặc dù con số đó là đáng kể đối với một tài sản nguyên thủy mới. Đó là nguồn cung cấp có thể sử dụng mà cầu nối mở khóa: cbBTC có hơn 5 tỷ đô la đang lưu hành, và mỗi token đều có thể được đổi 1:1 với nguồn dự trữ BTC.

Curvance và Neverland đã ra mắt các thị trường cho vay được bảo đảm bằng cbBTC đầu tiên trong tuần đầu tiên cầu nối được khởi chạy, và sau đó là một số sản phẩm cấu trúc và cặp DEX tiếp nối. Đối với một chuỗi có token gốc có lịch trình mở khóa rõ ràng với các đợt phát hành nguồn cung lớn vào các năm 2027 và 2028, việc nhập khoản tài sản thế chấp không phải native và không bị ràng buộc bởi động lực phân bổ MON là chiến lược hữu ích. Điều này cũng giúp đa dạng hóa cơ sở phí thay vì chỉ dựa vào hoạt động hoán đổi MON, trực tiếp giải quyết mối quan ngại về sự phù hợp sản phẩm-thị trường do các nhà phân tích hệ sinh thái nêu ra đầu năm.

Câu hỏi mở hiện nay là liệu dòng nhập cbBTC có tiếp tục với tốc độ như tháng Ba và tháng Tư hay không. Nếu có, Monad sẽ chuyển từ câu chuyện "clone EVM nhanh" sang câu chuyện "chuỗi DeFi Bitcoin có thông lượng cao", một định vị khác biệt hơn so với các mạng Layer 1 cùng loại.

Giá MON kể từ khi Mainnet và những gì Biểu đồ đang nói

Lịch sử giao dịch của MON cho đến nay phù hợp với một chu kỳ quen thuộc nhưng có một điểm khác thường. Ngày ra mắt 24 tháng 11 năm 2025, token đã tăng vọt lên 0,04882 đô la, do những người nhận airdrop nhanh chóng bán vào thanh khoản đầu tiên khan hiếm và các nhà đầu cơ coin airdrop mua vào. Đến cuối tháng, việc chốt lời đã đưa MON trở lại khoảng 0,025 đô la. Áp lực bán tiếp tục trong suốt tháng 12 cho đến khi token chạm đáy ở 0,0167 đô la vào ngày 19 tháng 12, giảm 66% so với thời điểm ra mắt.

Điều bất thường là sự phân kỳ giữa giá và các yếu tố cơ bản trên chuỗi trong đợt giảm giá tháng 12. Số lượng địa chỉ hoạt động và số giao dịch tiếp tục tăng trong khi giá giảm, điều này trái ngược với xu hướng thông thường của đồng coin airdrop khi hoạt động giảm cùng với token. Sự phân kỳ này là lý do khiến một số nhà phân tích mô tả đáy tháng 12 là đáy kỹ thuật thay vì đáy cơ bản. Tháng 1 và tháng 2 năm 2026 chứng kiến sự củng cố lâu dài trong khoảng từ $0.016 đến $0.022. Thông báo cbBTC của Chainlink vào đầu tháng 3 trùng với sự bứt phá, và đến ngày 16 tháng 4, MON đạt đỉnh cục bộ ở mức $0.0376. Tính đến ngày 20 tháng 4 năm 2026, giá giao dịch gần $0.0301 với vốn hóa thị trường xấp xỉ 357 triệu USD.

Kịch bản của các nhà phân tích cho phần còn lại của năm 2026 rất đa dạng. Điểm neo giảm giá nằm quanh mức 0,02 USD, được hỗ trợ bởi lượng cung tồn đọng từ đợt mở khóa vào tháng 11 năm 2026. Trường hợp cơ sở tập trung gần mức 0,067 USD, tùy thuộc vào TVL tiếp tục tăng và thanh khoản Bitcoin tiếp tục đến. Kịch bản tăng giá kéo dài trong khoảng 0,13 đến 0,20 USD, điều này sẽ đòi hỏi sự bứt phá rõ ràng của các ứng dụng gốc và sự thay đổi đáng kể trong thành phần phí, tránh sự thống trị của việc hoán đổi MON.

Tại sao Phản ứng Tiêu cực về Airdrop Monad vẫn Quan trọng

Phân bổ airdrop 3,3%, so với tổng 46,7% dành cho đội ngũ và các nhà đầu tư, đã tạo ra mức độ phản đối trong cộng đồng nổi bật ngay cả so với các đợt phân phối token gây tranh cãi trong năm 2025. Các hashtag như #MonadScam đã lan truyền trên X trong những ngày sau mainnet, và các kênh truyền thông gắn kết cộng đồng đã chi tiết những lựa chọn thiết kế cụ thể đã gây ra sự tức giận lớn nhất.

Hai quyết định đặc biệt đã thúc đẩy phản ứng này:

1. Người dùng Testnet bị loại trừ hoàn toàn. Cổng airdrop xem các địa chỉ chỉ tương tác trên testnet là không đủ điều kiện. Hàng nghìn người dùng đã dành nhiều tháng chạy giao dịch trên mạng thử nghiệm Monad với hy vọng nhận được airdrop hồi tố đã không nhận được gì chỉ dựa trên cơ sở đó.
2. Lọc Sybil thông qua Trusta AI đã loại bỏ toàn bộ cụm địa chỉ. Quỹ Monad đã hợp đồng với Trusta AI để xác định các mô hình giống bot và cắt những địa chỉ đó trước khi yêu cầu nhận token. Báo cáo từ người dùng bị loại vào tháng Mười Một và Mười Hai cho rằng tỷ lệ dương tính giả là đáng kể và quy trình kháng cáo thì hạn chế.

Trong tổng số 4,73 tỷ MON được phát hành để yêu cầu, 3,33 tỷ, khoảng 70,4%, cuối cùng đã được yêu cầu qua 289.000 tài khoản. Việc kiểm tra thứ cấp trong khoảng thời gian yêu cầu đã phát hiện những trường hợp ngoại lệ nổi bật, bao gồm một báo cáo được chia sẻ rộng rãi về một người nông dân đã tiêu hết giá trị tiền pháp định của phần thưởng MON của họ, khoảng 112.000 đô la, chỉ cho phí gas của các giao dịch chuỗi khối thất bại. Hệ quả chiến lược rộng hơn là Monad bước vào phần còn lại của năm 2026 với sự thiếu hụt thiện chí cộng đồng cần được khắc phục thông qua các khoản tài trợ, chương trình khuyến khích và những cải tiến sản phẩm thực sự dành cho người dùng thay vì các đợt phân phối một lần bổ sung.

Những Điều Cần Chú Ý Khi Monad Tiến Đến Phần Còn Lại của Năm 2026

Bốn biến số sẽ quyết định cách MON giao dịch và cách hệ sinh thái Monad phát triển từ giờ đến cuối năm.

• Sự chuyển dịch TVL từ native sang ported. Nếu sự chia 90-10 giữa TVL ported và native thu hẹp khi Kuru, shMON, aPriori, Curvance, Lumiterra và phần còn lại của nhóm native phát triển, sức mạnh định giá của MON sẽ được củng cố. Nếu nó giữ nguyên, chuỗi sẽ có nguy cơ bị coi là tương đương với các đối thủ EVM song song khác.
• Đường cong chấp nhận cbBTC. 20 triệu đô la đầu tiên đã đến trong vài tuần. 200 triệu đô la tiếp theo sẽ quyết định liệu Bitcoin DeFi có trở thành một câu chuyện cấu trúc cho Monad hay chỉ là một chất xúc tác ngắn hạn.
• Hấp thụ mở khóa. Việc mở khóa dành cho validator nhỏ vào ngày 24 tháng 4 không phải là sự kiện đáng kể. Thử thách thực sự là cách thị trường xử lý đợt cliff đội ngũ vào nửa cuối năm 2026 và bắt đầu lịch trình phát hành hàng tháng cho nhà đầu tư.
• Hiệu suất chương trình phát triển. Các chương trình evm/accathon, Rebel in Paradise, Moltiverse, và Nitro đã tạo nền tảng cho các đội ngũ vào đầu năm 2026. Các ứng dụng được phát hành từ nền tảng này trong nửa cuối năm sẽ quyết định liệu nhóm native của Monad có tăng gấp đôi, gấp ba hay đứng yên.

Năm tháng trôi qua, Monad không phải là câu chuyện thành công thuần túy như biểu đồ ngày ra mắt đã gợi ý, cũng không phải là sự thất vọng sau airdrop mà các nhà phê bình mô tả vào tháng Mười Hai. Nó là một chuỗi có thông lượng thực, phí thực, nhà phát triển thực sự, và nguồn cung dư thừa thực sự. Sự tương tác giữa những lực lượng này sẽ định nghĩa MON trong nửa cuối năm 2026.